این نوشته دفاع از اینانلو نیست

همه کسانی که اخبار محیط‌زیست را دنبال می‌کنند، حتما خبر شکار قوچ توسط یک مجری تلویزیون را خوانده‌اند. انگشت اتهام بلادرنگ به سمت محمد علی اینانلو نشانه رفت؛ او نیز گفت من نبودم، اخوی‌ بود و اخوی هم گفت من نبودم سرایدارم بود. بعضی‌ها نوشتند سه قوچ یک ساله توسط این یا آن اینانلو شکار شده و بعضی دیگر گفتند یک قوچ سه ساله از نفس افتاده است.

شکار یک قوچ سه ساله (یا سه قوچ یک‌ساله فرقی نمی‌کند) هیچ توجیهی ندارد و به هیچ وجه نمی‌توان آن را حتی رفتاری ورزش‌مابانه قلمداد کرد، اما سوال این است که چرا چنین واقعه‌ای خشم بسیاری را سبب می‌شود اما کشتار ِ شریان‌های اصلی حیات در ایران، حیرت و واکنشی بر نمی‌انگیزد؟ این نوشتار تاملی است کوتاه بر آن چه ما می‌بینیم و آن چه که قرار نیست ببینیم و دم بزنیم:


۱-

ادامه نوشته

سمینار محیط‌زیست برای هنرمندان

حالا که شماری از هنرمندان به مسائل محیط‌زیست واکنشی مثبت نشان داده‌اند، به نظر می‌رسد باید این فرصت را غنیمت شمرد و در سمینار یا کارگاهی یکی-دو روزه آنان را نسبت به واقعیت‌های محیط‌زیست کشور روشن کرد. 

در این رابطه، می‌توان محیط‌زیست را به طور اجمالی برای این گروهِ اثرگذار در جامعه تعریف کرد. بخش‌های مختلف و اجزای تشکیل‌دهنده آن را شرح داد و از مشکلات و راه‌حل‌ها گفت. به علاوه به طور مشخص نشان‌شان داد که فعالیت هنرمندانِ موردِ توجه جامعه تا چه اندازه می‌تواند در پیشبرد اهداف حفاظت محیط‌زیست موثر باشد. شاید سمینار یا کارگاهی یکی- دو روزه برای این گروه راهی باشد تا شمار کثیری از ایرانیان نیز به طور غیرمستقیم به موضوع محیط‌زیست حساسیت نشان دهند. همین که شماری هنرمند نام‌آشنا در سمینار یا کارگاهی با عنوان محیط‌زیست جمع شوند برای مثلا دو روز، خود خوراک

ادامه نوشته

یارانه ریخته، نذر محیط‌زیست

۰ هنرمند و فعال فرهنگی اعلام کرده‌اند که یارانه‌های‌شان را به محیط‌زیست اختصاص می‌دهند و کمپینی هم در این رابطه راه انداخته‌اند. در نگاه نخست حرکت شایسته‌ای است و لابد در خور تقدیر و البته هورا کشیدن ممتد (دست کم سه دقیقه). تاملی بر این تصمیم نیمه‌جمعی نشان می‌دهد آن چه منیژه حکمت کارگردان سینما و از اعضای جمع‌آوری یارانه‌ها اعلام کرده صرفا با هنرهای نمایشی پیوند دارد و حرکتی است از سر احساسات هنرمندانه. کافی است اندکی بر این موضوع درنگ کنیم تا نمایش از واقعیت دردناک تفکیک شوند:


۱- قرار است سه دهک بالای جامعه، یارانه نقدی را دیگر دریافت نکنند. بنابراین می‌توان به راحتی پیش‌بینی کرد هنرمندان

ادامه نوشته

نقشه راه کشتار پلنگ‌های وطنی

یشتر خبر رسید که شماری از گربه‌پژوهانِ نامیِ ایران و جهان گرد هم آمدند و جزوه‌ای منتشر کردند که چه کنیم، چه نکنیم تا گربه‌های ساکن ایرانِ اسلامی حفاظت شوند. این جزوه‌ی منتشر شده «نقشه راه حفاظت از گربه‌سانان» نامیده شد و مدیر کل دفتر حیات‌وحش سازمان محیط‌زیست نیز در مصاحبه‌ای ضمن تکرار مکررات همان داستانِ غم‌انگیزِ انقراضِ شیر و ببر اظهار امیدواری کرد که این نقشه راه، منجی عالم گربه‌های ام‌القرای جهان تشیع باشد.

 و درست همین‌ جاست که

ادامه نوشته

حمایت از محیط‌بانان و عدم رعایت حق مولف

چند روز پیش که خبر رسید محیط‌بان دنا، غلامحسین خالدی، حکم اعدامش صادر شده یادم آمد پیش‌تر درآتش‌نوشت درباره او و همکار ِدیگرش، اسد تقی‌زاده، نوشته بودم. 

چندی پیش نیز مطلبی درباره وضعیت محیط‌بان‌ها در بی‌بی‌سی به همین قلم منتشر شد (پست قبلی باز نشر یافته همان مطلب است). گشتی زدم و دیدم همین مطلب در وبلاگ محیط‌بان بدون هیچ کم و کاستی منتشر شده جز آن که نام نویسنده تغییر کرده است. موضوع

ادامه نوشته

بهایی گزاف برای پاسداری از طبیعت ایران

شماری‌ گمان می‌کنند کار کردن در طبیعت، حضور مدام در عرصه‌های طبیعی و حفاظت از آنها می‌تواند چه شغل لذت‌بخش و مفرحی باشد. غافل از آن که چنین مشاغلی تا چه حد خطر آفرین است و به تدریج در سایه کم‌توجهی‌های مسولان و مردم، طاقت‌فرسا هم می‌شود.

گارد محیط‌زیست از افرادی

ادامه نوشته

قانون هم نمی‌تواند حیوان‌آزاری را متوقف کند


خلق را خون‌خوارگی اصل خوشی‌ است

شادی مخلوق از مردم‌کشی است

کودکان از کشتن موران خوشند

مردمان از کودکی مردم‌کشند

مهدی حمیدی


آیا تصویب قانون‌ بر روی کاغذ می‌تواند به ساماندهی امور منجر شود؟ به طور مشخص‌تر آیا تصویب قانونی جدید می‌تواند ریشه حیوان‌آزاری را در ایران امروز بخشکاند؟ این پرسش‌های به ظاهر ساده وقتی مطرح می‌شود که بدانیم نایب رییس فراکسیون مجلس شورای اسلامی گفته است باید قانونی برای برخورد با آزار حیوانات اهلی در اولویت‌ کار مجلس نهم قرار گیرد.

ادامه نوشته

گزارشی مضحک از محیط‌زیست تهران

گزارش وضعیت محیط‌زیست، به همت ژاپن و آمریکا در دهه ۷۰ میلادی پایه‌گذاری شد. مدتی بعد برنامه محیط‌زیست سازمان ملل دستورالعملی برای تهیه این نوع  گزارش تدوین و در دسترس قرار داد. سوال این است که آیا ایران چنین گزارش‌هایی را تهیه کرده است؟ و اگر پاسخ مثبت است آیا کیفیت آنها با نمونه‌های مشابه قابل مقایسه است؟


با جست‌وجویی کوتاه در اینترنت می‌توان نمونه‌های بسیاری از گزارش وضعیت محیط‌زیست (SOEمناطق، کشورها و شهرهای مختلف را به انگلیسی به دست آورد، مثلا گزارش‌ استرالیا، آفریقای جنوبی، نامیبیا و یا افغانستان. اما وقتی نوبت به مرزهای پرگهر ایران اسلامی می‌رسد، داستانی کمدی تراِژیک رقم می‌خورد. از گزارش وضعیت محیط‌زیست ایران

ادامه نوشته

رودها شاهرگ زندگانی بخش کشور

مطلب زیر، نوشته کوشان مهران است. مانند بسیاری از نوشته‌هایش این نوشتار نیز مملو از اطلاعات تاریخی است. نوشته‌ او از ببر هیرکانی و شوروی سابق شروع می‌شود، به گوزن زرد و مگس میاز و زیستگاهش در خوزستان می‌رسد و در نهایت با موضوع بحران کم‌آبی و خاطره‌ای خاتمه می‌یابد. 


***

در اوایل دهه ۱۹۳۰ بنابر برآورد زیست شناسان اتحاد جماهیر شوری تنها ۱۵ تا ۲۰ قلاده ببر هیرکانی و یا تورانی(Panthera tigris virgata) در جنوب تاجیکستان بر جای مانده بود و به همین دلیل ذخیره‌گاه طبیعی Tigrovaya Balka  به وسعت ۴۶۰ کیلومتر مربع نزدیک مرز افغانستان و در محل ورود دو رود وخش و پنج به آمودریا ایجاد گردید. با وجود حفاظت با مشت آهنین (تنها شیوه قابل درک در آن روزگار) از منطقه، به دلیل کوچک بودن مساحت ذخیره‌گاه حفاظت شده، به مجرد خروج ببرهای توران از زیستگاه شکار می‌شدند و در سال ۱۹۵۸ آخرین گزارش مستند از جانوری که به شیر آسیای مرکزی معروف بود با رد زنی و یافتن جانوری مرده به دست آمد.

ولی تنها ارزش این ذخیره‌گاه به دلیل وجود

ادامه نوشته

فراتر از دو خبرِ خوش

دو خبر به نسبت خوش در آسمان محیط‌زیست ایران اسلامی منتشر شده است. نخست آن که مدتی پیش معصومه ابتکار اعلام کرده بود تلاش می‌کند تا شورای‌عالی حفاظت محیط‌زیست را فعال کند. خبر دوم، مربوط می‌شود به جدی گرفتن نهادهای مدنی توسط سازمان محیط‌زیست پس از هشت. این دو خبر خوب البته نکاتی هم در بطن خود دارند.


همان گونه که

ادامه نوشته

بازگشت ابتکار؛ فرصتی برای جبران مافات

چالش‌های بسیاری پیشاروی معصومه ابتکار در کسوت رییس سازمان حفاظت محیط‌زیست است. اگرچه او شاید بهترین انتخاب برای این پست نباشد، اما در مجموع (و با نگاهی به فهرست مدیران محیط‌زیست ستیز ِ نظام اسلامی) گزینه به نسبت مناسبی است. چرا که هشت سال در دوران اصلاحات و اصطلاحات بر همین مسند تکیه زده و به هزینه ملت و کشور کوله‌باری از تجربه و دانش در این حوزه را برای خود ابتیاع کرده است. 

اینک او دست کم ۴ سال (و شاید ۸ سال) دیگر فرصت دارد تا با آن کوله‌بار تجربه، کاستی‌های گذشته را جبران کند. در زمان مدیریت ابتکار سنگ‌بنای بسیاری از کارها گذاشته شد اما هیچ کدام به نتیجه مطلوب نرسید. طراحی، برنامه‌ریزی و پایه‌گذاری طرح‌ها و پروژه‌ها و ایده‌های جدید در سازمان(ها)، یک طرف ماجراست و طرف دیگر مراقبت و نگهداری و رسیدن به نتیجه مطلوب است؛ نتیجه‌ای که تقریبا در زمان ابتکار یا حتی بعد از او در هیچ زمینه‌ای به دست نیامده است.  


شماری از کارهایی که زمان ابتکار سنگ‌بنای

ادامه نوشته

کامبیز قیطاسی کجایی؟

بعد از سالیان دور و دراز، یکی از دوستان دوران مدرسه را دیدم. چند روزی را با هم گذراندیم. صحبت از روزهای خوش و ناخوش دوران مدرسه شد. از معلم‌ها، مدیران، ناظم‌ها  و مدرسه‌های مختلفی که با هم می‌رفتیم. گذر سالیان هیچ غباری بر خاطراتش ننشانده بود. گویی همه این آدم‌ها همین دیروز در زندگی‌اش آمده‌اند و رفته‌اند. 

در میان دوستان و هم‌کلاسی‌ها، شماری در فیس‌بوک حضور دارند. نور به قبر رفته‌گان مارک زوکربرگ بتابد که سبب خیر شد؛ برخی پزشک شده‌اند، برخی مهندس و تکنسین، مغازه‌دار و محقق، یکی دو نفری مدیران موفق و بانکدار در ینگه دنیا. اما همه رفقا و همکلاسی‌ها هم در این فضای مجازی نیستند.

یکی از همکلاسی‌هایی که من و آن رفیق دیرین یادش بودیم و

ادامه نوشته

چرا روز جهانی پرندگان مهاجر؟

رای نخستین بار در سال ۲۰۰۶ روز جهانی پرندگان مهاجر بر پایه یک توافق‌نامه بین‌المللی شکل گرفت. دبیرخانه موافقت‌نامه پرندگان آبزی مهاجر آفریقا-اروآسیا (AEWA) با همکاری دبیرخانه کنوانسیون بین‌المللی حفاظت از گونه‌های مهاجر وحشی (CMS) دومین آخر هفته ماه می را به عنوان روز جهانی پرندگان مهاجر انتخاب کردند. ایده اصلی این روز به سال ۱۹۹۳ بر می‌گردد وقتی که سازمان شکار و صید آمریکا، مرکز پرندگان مهاجر اسمیت‌سونین و آزمایشگاه پرنده‌شناسی کورنل تصمیم گرفتند روزی را به نام پرندگان مهاجر اختصاص دهند و با برپایی جشن و گردهمایی در این زمینه اطلاع‌رسانی کنند. 


اما قرار است در این روز چه اتفاقی بیافتد؟

ادامه نوشته

به مناسبت تجلیل از فرهاد دبیری

قوانین و مقررات محیط‌زیست با نام فرهاد دبیری گره خورده است. گرچه سنت تدوین و تصویب قوانین محیط‌زیست به پیش از حضور او در سازمان محیط‌زیست باز می‌گردد اما  در بیش از ۲۱ سالی که دبیری بر مسند مدیر کلی دفتر حقوقی سازمان محیط‌زیست تکیه زد، مقررات بسیاری را در راستای حفاظت از محیطزیست تدوین کرد. مقرراتی که با تلاش‌های او و شماری از همکارانش در مجلس یا هیات دولت تصویب شدند.


کار او اما به تدوین و تصویب قوانین خلاصه نمی‌شود. اگر برای

ادامه نوشته

اسلاکتیوسم و پیش‌بینی یورش به مناطق حفاظت شده

پدیده‌ای است نوظهور که هنوز واژه مناسب فارسی برای آن ندیده‌ام. فرنگی‌ها آن را Slacktivism نامیده‌اند. در ویکی‌پدیای فارسی ترجمه شده است: مبارزه از زیر لحاف. 

این واژه از ترکیب دو کلمه Slacker (کسی که از انجام وظیفه‌اش شانه‌خالی می‌کند) و Activism (فعالیت) به دست آمده است. خلاصه‌اش یعنی فعالیت مفرط در شبکه‌های اجتماعی و احساس مشارکت در یک پدیده اجتماعی، سیاسی و مانند آن در ازای کمترین هزینه. افرادی که به این هنر آراسته‌اند در میدان عمل دیگر حضور چندانی نخواهند داشت چون انرژی و وقت‌شان را جای دیگری گذاشته‌اند و دیگر بار مسئولیتی بر دوش خود احساس نمی‌کنند (برای اطلاعات بیشتر). 


پژوهشگران

ادامه نوشته

بلای جان مردم و گورها و طبیعت

چند روز پیش استاندار فارس گفته بود ۳۰۰ راس گورخر در نی‌ریز بلای جان مردم شده‌اند. اینان می‌خواهند در آن منطقه تحت حفاظت معدن‌کاوی انجام شود. سازمان محیط‌زیست هم سنگ‌اندازی می‌کند و می‌گوید گورخر داریم. پیشنهاد داده بود که مردم از گورها تیمار داری کنند.


رسیدن به منافع کوتاه‌مدت و

ادامه نوشته

روز زمین ما، روز زمین آنها

روز زمین چگونه شکل گرفت؟ ماجرایش کم و بیش طولانی است و با جزییاتش پیشتر نوشته شده است (البته با اندکی کم دقتی در ترجمه و ذکر تاریخ). خلاصه‌اش این است که دهه ۶۰ میلادی در آمریکا گرفتاری‌های ناشی از تخریب محیط‌زیست مورد توجه قرار گرفت. نخست، کتابی اثرگذار نوشته راشل کارسون به نام بهار خاموش چاپ شد (عبدالحسین وهاب‌زاده عزیز آن را به فارسی برگردانده است). مدتی بعد کتاب پرفروش بمب جمعیت را پاول ارلیک آمریکایی نوشت و به مرگ و میر ناشی از گرسنگی و کمبود غذا و مصائب افزایش جمعیت پرداخت. یک سال پس از انتشار این کتاب یعنی در سال ۱۹۶۹ رودخانه کیواهوگا در ایالت اوهایو آتش گرفت که دلیل آن تخلیه زباله‌های صنعتی بود. بسیاری این واقعه را موتور محرکه توجه به محیط‌زیست نامیده‌اند.


در همان سال،

ادامه نوشته

ببری که ببر نبود

ببری خان را علاقمندان به تاریخ می‌شناسند. معرفی موجز و مختصر ببری‌خان را در ادامه می‌خوانید. این متن نوشته کوشان مهران است که دو حوزه تاریخ و محیط‌زیست را به هم پیوند زده است:


ببری خان، همواره با کالسکه ویژه

ادامه نوشته

تکثر و تکرار بدبختی و مصیبت

سیل روان می‌شود، تعجب می‌کنیم و سوگوار می‌شویم. زلزله می‌آید، تعجب می‌کنیم و سوگوار می‌شویم. توفان خانه‌کن از راه می‌رسد، تعجب می‌کنیم و سوگوار می‌شویم. همه می‌دانیم ایران روی گسل است و هر لحظه امکان دارد هُرست آوار بلا را بشنویم اما خانه‌های‌مان را از خشت و گل می‌سازیم. می‌دانیم گیاهان را ریشه‌کن و بن‌کن کنیم باران، سیل می‌شود اما اهمیتی نمی‌دهیم و نمی‌دهند. چرای دام بیش از اندازه، چوب‌بری، بوته‌کنی، قاچاق چوب و آتش زدن جنگل و مرتع برای چند متر زمین بیشتر کماکان و البته با شتاب ادامه دارد. 

نگاهی کوتاه به این اخبار شاید چشمان‌مان را باز کند به روند تخریبی که در پیش گرفته‌ایم:


۱- سیل در 

ادامه نوشته

اساس‌نامه پر ابهام آن صندوق

چندی پیش پیشنهادی دادم در ارتباط با صندوق حمایت از محیط‌‌بانان و جنگل‌بانان. به نظر می‌رسد این پیشنهاد به مرحله عمل درآمده و اساس‌نامه‌ای هم برای آن تدوین شده است. هیچ چیز دل‌پذیرتر از این نیست که ببینی پیشنهادت برای حفاظت محیط‌زیست سرزمینی که دوستش داری به بار می‌نشیند. احساس می‌کنی درست به هدف زده‌ای و لبخند رضایت بر لبت می‌نشیند. لختی بعد این لبخند و شعف با خواندن تمام اساس‌نامه بر لبانت می‌ماسد. اما چرا امید تبدیل به یاس می‌شود؟ سعی کرده‌ام به این سئوال، ساده و صریح و کوتاه پاسخ دهم:

ادامه نوشته