دو خبر به نسبت خوش در آسمان محیطزیست ایران اسلامی منتشر شده است. نخست آن که مدتی پیش معصومه ابتکار اعلام کرده بود تلاش میکند تا شورایعالی حفاظت محیطزیست را فعال کند. خبر دوم، مربوط میشود به جدی گرفتن نهادهای مدنی توسط سازمان محیطزیست پس از هشت. این دو خبر خوب البته نکاتی هم در بطن خود دارند.
همان گونه که
خبر کوتاه است. کودک ۶ سالهاش سرطان گرفته است. مادر از لحظهای میگوید که این خبر را شنید و از روزهای بعد از آن که به کندی سپری میشوند: «اول شبیه یک سرماخوردگی ساده بود. اما بعد طول کشید. شد دو هفته. بیاشتهایی و تهوع هم اضافه شد. رفتیم دکتر. آزمایش و عکس نوشت. بعد هم گفت پسرم سرطان خون دارد. چهار سال است که گرفتار دکتر و دارو و شیمی درمانی هستیم.»
در حالی که هیچ آماری از افزایش ابتلا به سرطان و یا میزان این بیماری در نقاط مختلف ایران یا حتی پایتخت در دسترس نیست، برخی معتقدند که آلودگی هوا یکی از دلایل اصلی ابتلای کودکان به
محیطزیست ایران در هشت سال گذشته روزگار خوشی را سپری نکرد. پس از آن که محمود احمدینژاد و تیمش سکان دستگاه اجرایی کشور را در دست گرفتند، بر اثر تصمیمها، نظرات و نحوه مدیریت ناسازگار با شرایط طبیعی کشور، زخمهای عمیقی بر پیکر شکننده محیط زیست وارد شد که بهبود شرایط را اگر نگوییم غیرممکن، با چالشهای اساسی مواجه خواهد کرد. مروری گذرا بر کارنامه هشت ساله محیطزیستی دولت در مقیاسی کلان و مدیریتی نشان میدهد چرا شاخص علمکرد زیستمحیطی کشور هر سال با افت شدیدی رو به رو بوده است.
تعطیلی شورای عالی حفاظت محیطزیست
شورایعالی حفاظت محیطزیست در سال ۱۳۸۶ منحل شد. گرچه مدتی بعد به کمیسیون زیربنایی دولت انتقال یافت و اعلام شد که این شورا به کار خود ادامه خواهد داد اما فاقد عملکرد گذشته بود. شورای عالی حفاظت محیطزیست که رییس آن، رییس جمهور و دبیر آن رییس سازمان محیطزیست است، وظیفهای فرابخشی دارد و در عمل سبب تعامل سازمان محیطزیست با ارگانهای اجرایی و وزراتخانههایی میشود که قصدشان بهرهبرداری از عرصههای طبیعی است. با تعطیل و منفعل کردن شورای عالی محیطزیست، هدایت خطوط کلان توسعه کشور در زمینه توسعه پایدار و آمایش سرزمین به طور کلی به فراموشی سپرده شد.
واگذاری مناطق حفاظت شده
اگر در دولتهای قبلی، تصرف اراضی مناطق حفاظت شده (نظیر پارک ملی کویر و سرخهحصار)
چالشهای بسیاری پیشاروی معصومه ابتکار در کسوت رییس سازمان حفاظت محیطزیست است. اگرچه او شاید بهترین انتخاب برای این پست نباشد، اما در مجموع (و با نگاهی به فهرست مدیران محیطزیست ستیز ِ نظام اسلامی) گزینه به نسبت مناسبی است. چرا که هشت سال در دوران اصلاحات و اصطلاحات بر همین مسند تکیه زده و به هزینه ملت و کشور کولهباری از تجربه و دانش در این حوزه را برای خود ابتیاع کرده است.
اینک او دست کم ۴ سال (و شاید ۸ سال) دیگر فرصت دارد تا با آن کولهبار تجربه، کاستیهای گذشته را جبران کند. در زمان مدیریت ابتکار سنگبنای بسیاری از کارها گذاشته شد اما هیچ کدام به نتیجه مطلوب نرسید. طراحی، برنامهریزی و پایهگذاری طرحها و پروژهها و ایدههای جدید در سازمان(ها)، یک طرف ماجراست و طرف دیگر مراقبت و نگهداری و رسیدن به نتیجه مطلوب است؛ نتیجهای که تقریبا در زمان ابتکار یا حتی بعد از او در هیچ زمینهای به دست نیامده است.
شماری از کارهایی که زمان ابتکار سنگبنای
بعد از سالیان دور و دراز، یکی از دوستان دوران مدرسه را دیدم. چند روزی را با هم گذراندیم. صحبت از روزهای خوش و ناخوش دوران مدرسه شد. از معلمها، مدیران، ناظمها و مدرسههای مختلفی که با هم میرفتیم. گذر سالیان هیچ غباری بر خاطراتش ننشانده بود. گویی همه این آدمها همین دیروز در زندگیاش آمدهاند و رفتهاند.
در میان دوستان و همکلاسیها، شماری در فیسبوک حضور دارند. نور به قبر رفتهگان مارک زوکربرگ بتابد که سبب خیر شد؛ برخی پزشک شدهاند، برخی مهندس و تکنسین، مغازهدار و محقق، یکی دو نفری مدیران موفق و بانکدار در ینگه دنیا. اما همه رفقا و همکلاسیها هم در این فضای مجازی نیستند.
یکی از همکلاسیهایی که من و آن رفیق دیرین یادش بودیم و