مقصران اصلی چه کسانی هستند؟
خبر کوتاه است. کودک ۶ سالهاش سرطان گرفته است. مادر از لحظهای میگوید که این خبر را شنید و از روزهای بعد از آن که به کندی سپری میشوند: «اول شبیه یک سرماخوردگی ساده بود. اما بعد طول کشید. شد دو هفته. بیاشتهایی و تهوع هم اضافه شد. رفتیم دکتر. آزمایش و عکس نوشت. بعد هم گفت پسرم سرطان خون دارد. چهار سال است که گرفتار دکتر و دارو و شیمی درمانی هستیم.»
در حالی که هیچ آماری از افزایش ابتلا به سرطان و یا میزان این بیماری در نقاط مختلف ایران یا حتی پایتخت در دسترس نیست، برخی معتقدند که آلودگی هوا یکی از دلایل اصلی ابتلای کودکان به سرطان است. وحید نوروزی مدیر مدیر وقت ستاد مرکزی معاینه فنی خودروها چهار سال پیش گفته است که احتمال ابتلا به سرطان میان کودکان ساکن در مناطق آلوده ۱۲ درصد بیش از سایر کودکان است. همچنین عضو هیات امنا و هیات مديره محك، مردآویژ آلبویه معتقد است ميزان ابتلا به سرطان در كودكان مناطق شش و يك تهران بيشتر از سایر نقاط است. به گفته محمدرضا تابش، رییس فراکسیون محیطزیست مجلس شورای اسلامی، روند افزایش سرطان در کودکان ظرف ۱۰ سال آینده شدت میگیرد و دلیل آن نیز بنزین تولید داخل است.
سرطان تنها یکی از بیماریهای صعبالعلاجی است که کودکان به دلیل تنفس در هوای آلوده به آن مبتلا میشود. روزنامه بهار در خبری اطلاع میدهد پزشکان و متخصصانی که در کارگاه تخصصی با موضوع وارونگی هوا در دیماه سال گذشته شرکت داشتند از افزایش بیماریهای ناشی از آلودگی هوا گفته و اعلام کردهاند ۳۵ درصد کودکان تهرانی علائم آسم و آلرژی دارند که ناشی از آلودگی هواست .همان منبع در گزارشی دیگر به نقل از دکتر منصور بهرامی، فوق تخصص بیماریهای کودکان مینویسد، مهمترین مشکلی که آلودگی هوا برای کودکان بهوجود میآورد بیماریهای تنفسی است. این متخصص میافزاید: «۵۰ درصد اطفالی که در روزهای آلوده به پزشکان مراجعه کردهاند به خاطر سرفههای مزمن بوده است. به گفته او کودکان در مرحلهای از رشد هستند که سلولهای مغزیشان باید رشد کند. رشد این سلولها نیاز به اکسیژن دارد اما هوای آلوده مانع از این میشود که اکسیژن لازم به مغز کودکان برسد و در چنین شرایطی میزان کارآیی و یادگیری کودکان پایین میآید».
سینهای که میسوزد
سردرد، احساس سوزش در چشم و قفسه سینه، تنگی نفس و حال تهوع با چند روز حضور در بسیاری از شهرهای ایران گریبان هر کس را میگیرد. در صورتی که حضور چند روزه به اقامت دائم بدل شود آن احساسهای ناخوشایند و گذرا به بیماریهای مزمن و پایدار بدل میشوند. به گفته معاون فنی معاونت بهداشتی دانشکده علوم پزشکی تربت حیدریه، سرطان و آسم اثرات حضور طولانی مدت در معرض آلودگی هواست.
نسرین.ر یکی از شهروندان تهرانی است که در سن ۵۴ سالگی عمل جراحی قلب باز را تجربه کرده است. پزشکان به او گفتهاند یکی از دلایل ناراحتی قلبیاش، آلودگی هواست. او تجربهاش را این گونه بیان میکند: «بعد از عمل جراحی پزشکان به من توصیه کردند که اخبار مربوط به آلودگی هوا را جدی بگیرم و در صورتی که اعلام شد شرایط هوا بحرانی است از خانه بیرون نروم. در غیر این صورت عواقب بدی در انتظارم است». او اضافه میکند: «اگر در روزهایی که در اخبار اعلام میشود هوا در شرایط ناسالم قرار دارد از خانه بیرون بروم در قفسه سینه سوزش عجیبی را احساس میکنم و تمام روز حال تهوع دارم.»
به گفته محراب مرزبان مسئول کمیته تحقیقات انجمن جراحان قلب، «مبتلایان به نارسایی قلبی در موقع آلودگی هوا بیشتر از سایرین در معرض خطر قرار دارند. به گفته او مراجعه افرادی که عمل قلب باز کردهاند به مراکز درمانی در روزهای آلوده افزایش مییابد». این عضو هیات مدیره انجمن جراحان قلب ایران حتی توصیه کرده که مردم دستگاههای بخور داشته باشند تا هوای داخل خانه را با رطوبت آن کمی تلطیف کنند. به عبارت دیگر شهروندان حتی در خانههایشان هم از تهدیدهای آلودگی هوا در امان نیستند.
اثرات مخرب و گسترده
اثرات مخرب آلودگی هوا فراتر از حد تصور است. عضو هيات مديره انجمن جراحان قلب ايران چندی پیش اعلام کرد میانگین سنی ابتلا به گرفتگیهای عروقی قلب هشت تا ۱۰ سال پایین آمده و یکی از دلایل بروز این بیماری آلودگی هواست. به گزارش خراساننیوز به نقل از چهارمین کنگره بینالمللی قلب و عروق خاورمیانه، افرادی که مبتلا به بیماریهای نهفته قلبی و گرفتگی ۷۰ درصدی عروق هستند، به دلیل آلودگی هوا و عدم اکسیژنرسانی مناسب به قلب، این رقم به ۹۰ تا ۱۰۰ درصد میرسد و در نتیجه سکتههای قلبی را سرعت میبخشد.
متخصصان همچنین معتقدند آلودگی هوا احتمال بیماریهای قلبی را افزایش میدهد. محمدرضا محمد حسنی، عضو هیات رییسه مرکز تحقیقات پیوند قلب و عروق دانشگاه علوم پزشکی تهران به خبرگزاری دانشجویان ایران گفت: «وجود ریزگردها در هوا احتمال بیماریهای قلبی را تا ۱۳ درصد افزایش میدهد و در کوتاه مدت باعث بینظمی در ضربان قلب، افزایش فشار خون، سرگیجه و سردرد میشود». سوء هاضمه، افزایش پرخاشگری و از دست دادن هوشیاری موقع رانندگی و تصادفات ناشی از آن را برخی متخصصان با افزایش میزان آلایندههای هوا در ارتباط میدانند.
بر اساس گزارشی که سازمان جهانی بهداشت با مطالعه بر روی ذرات معلق (کوچکتر از ۱۰ میکرون) در سال ۲۰۱۱ منتشر کرده تهران در رده پانزدهم شهرهای ایران قرار میگیرد. اهواز، سنندج، کرمانشاه، یاسوج، ارومیه، قم، خرمآباد، ایلام، بوشهر، کرمان، قزوین، اصفهان، همدان و اراک پیش از تهران قرار دارند و ذرات معلق تنها در سه شهر مشهد، تبریز و شیراز از تهران کمتر است. بدین ترتیب آلودگیهوا دیگر مختص به پایتخت نیست و ساکنان بسیاری از شهرهای ایران از این معضل رنج میبرند اما هیچ آمار دقیقی از وضعیت آنان و رنجی که متحمل میشوند در دسترس نیست. گزارش سازمان جهانی بهداشت در حالی منتشر شد که برخی از مسئولان حکومتی همچنان سعی دارند آمار ناشی از مرگ و میرها بر اثر آلودگی هوا را زیر سئوال ببرند و با نظرات متفاوت و گاه متناقض سرپوشی روی کاستیها و سومدیریتها بگذارند (برای مثال اینجا را بخوانید).
گزارش دیگری که مقامات دولتی آن را تایید نکردهاند نشان میدهد روزی ۳۱۰ نفر از ساکنان پایتخت جان خود را به دلیل کیفیت ناسالم هوا از دست میدهند. اما اطلاعات دقیقتری از کیفیت هوای سایر شهرهای ایران و میزان بیماریها یا مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا در دست نیست. با این حال ثابت شده خودروها یکی از مهمترین عوامل اصلی آلودگی هوا هستند و مهمتر آن که نه تنها خودروهایی تولید داخل، غیراستانداردند و در فضایی غیررقابتی به مشتریان تحمیل میشوند که بنزین تولید داخل ظرف دو سال گذشته غیراستاندارد و به شدت آلودهکننده بوده است.
بیش از ۱۸ سال از تصویب قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا میگذرد. بسیاری از اقداماتی که گاه و بیگاه برای مهار آلودگی هوا به کار گرفته میشد در سال ۱۳۷۸ متوقف یا معطل شد. گزارشهای منتشر شده نشان میدهد آلودگی گازوئیل توزیعی در ایران هزار برابر حد استاندارد است. همچنین دولت قانون استقرار صنایع در شعاع ۱۲۰ کیلومتری تهران را لغو و دو سال بعد اعلام کرد که ایران از نظر بنزین به خودکفایی رسیده است. بنزینی که به گفته یکی از اعضای کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی هم پرهزینهتر است و هم خطر ابتلا به سرطان را افزایش میدهد. به علاوه مدت اعتبار معاینه فنی خودروها با تصویب مجلس شورای اسلامی از یک سال به سه سال افزایش پیدا کرد. این قانون بیش از آن که به نفع مردم و مصرفکنندگان باشد، حمایتی پنهانی از خودروسازانی است که محصولاتی بیکیفیت روانه بازار میکنند.
پرسش این است که چه کس یا کسانی از خودروسازان داخلی با انحصاری کردن بازار، حمایت میکنند و کدام مسئولان حکومتی پاسخگو هستند که به جای بنزین با کفیت، محصولی غیراستاندارد در اختیار شهروندان قرار میدهند؟ کدامیک از سازمانها یا مدیران ارشد ایران، مسئولیت افزایش بیماریهای قلبی، تنفسی و سرطانها را به عهده میگیرند و یا برای بهبود شرایط موجود گامی بر میدارند؟
در چنین شرایطی به نظر میرسد تنها راه برای رهیایی از غول آلودگی هوا، مشارکت همگانی است. سازمانهای مردمنهاد میتوانند با آگاهیرسانی و جلب حمایت مردم نقشی کلیدی داشته باشند. به طوری که مردم را از حقوقشان آگاه کنند و هزینههای سهلانگاری و سو مدیریت حاکمیت را با طرح شکایتهای حقوقی بالا ببرند. روشهای استفاده بهینه از سوخت و خودرو را آموزش بدهند.
منتشر شده در سایت ایران وایر.