Distance Sampling را شايد بتوان آماربرداري از دور ترجمه كرد، چرا كه در اين شيوه نيازي به گرفتن جانوران نيست بلكه با مشاهده از راه دور و استفاده از فرمولهاي آماري ميتوان تراكم و پراكندگي گونه مورد نظر را محاسبه كرد. آماربرداري از دور با توسعه دادن و اصلاح كردن روشهاي آماربرداري شبكهاي (Quadrate Sampling) به دست آمده است؛ دو روش متدوال آماربرداري شبكهاي عبارتند از آماربرداري نواري (Strip Transect) و نقطهاي (Point Count).

در واقع آماربرداري از دور در بالا شامل چند متدولوژي نزديك و مشابه يكديگر است كه مشهورترين آنها روشهاي خطي (Line Transects) و نقطهاي (Point Counting) است.

اين دو روش در بسياري از نقاط جهان و در ارتباط با گونههاي مختلف به بوته آزمايش گذاشته شده و بهترين نتايج را نيز به دست داده است؛ شمارش و پراكندگي درختان، درختچهها، گياهان علفي، حشرات، ماهيها، دوزيستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران دريايي و خشكي با اين روش انجام شده است و نتايج نيز موفقيتآميز بوده است. دليل اصلي نتيجهبخش بودن اين روش به استاندارد بودن آن باز ميگردد، فرد ناظر در هر يك از روشهاي خطي و نقطهاي، علاوه بر آن جانوران مشاهده شده، فاصله خود را نيز تا آنها ثبت ميكند. در اين دو روش البته بسيار محتمل است كه شماري از گونههاي مورد بررسي، مشاهده نشود. به عبارت ديگر، تعدادي جانور در منطقه حضور داشته باشند كه به دليل استتار، پنهانكاري، فرار، ميدان ديد كم و ... مشاهده نشوند اما در نهايت تراكم و پراكنش آن تخمين زده ميشود. براي رسيدن به اين هدف از منحني مشهور گوسن يا نمودار پراكنش نرمال براي برآورد احتمال حضور گونه مورد نظر استفاده ميشود. در واقع يكي از تفاوتهاي اصلي اين روش با روش مشاهده مستقيم در همين نكته است.

بديهي است در روشهاي مورد اشاره هر چه فاصله دورتر شود، ديدن و يافتن جانور مورد مطالعه دشوارتر ميشود؛ يكي از مهمترين نكات اين روش تخمين هر چه دقيقتر فاصلهاست است؛ فاصله جانور مورد مطالعه تا ناظر، خط يا نقطه.

در ادامه توضيحي مختصر درباره هر يك از دو روش ارائه ميشود.

روش خطي

در اين روش چندين مسير مستقيم براي عبور يك نفر در منطقه مورد مطالعه در نظر گرفته ميشود كه با توجه به شرايط و گونه مورد مطالعه نوع آن متفاوت است. در محيطخشكي ميتوان پياده يا با خودرو، هواپيما و حتي با هليكوپتر نيز به مسير را طي كرد. در محيط دريايي نيز ميتوان با وسايل اسنوكر و كپسول غوص رفت، از زير دريايي يا هر روش ديگري كه بتوان زير آب را بررسي كرد، استفاده ميشود. بديهي است براي بررسي سطح آب، كشتي و قايق مورد استفاده قرار ميگيرد.

 در روش خطي آماربرداري شبكهاي (Strip transect) كار به نسبت آسانتر انجام ميشود. كافي است مسيرهايي در منطقه به صورت تصادفي (Random) انتخاب كرد و بعد در اين مسيرها به شمارش جانور مورد نظر پرداخت. نكته مهم در اين روش آن است كه مسيرهاي انتخاب شده بتواند كل منطقه را پوشش دهد. شكل زير ميتواند درك موضوع مورد بحث را آسانتر كند.بر اساس اين روش w 2 عرض مسير و L طول آن و تعداد جانوران مشاهده شده n و D تراكم گونه مورد مطالعه است. بنابراين با فرمول زير ميتوان ميزان تراكم جانور مورد نظر را تخمين زد.

 

                                                                                                                 dis1

     در روش آماربرداري خطي (Line Transect) شالوده كار گرچه با روش قبلي يكي است اما براي دقت بيشتر چند پارامتر ديگر نيز در نظر گرفته ميشود؛ زاويه مشاهده جانور، فاصله مستقيم گونه با ناظر و در نهايت فاصله عمودي گونه تا مسير يا ترانسكت. در عين حال به نكته ديگري نيز توجه ميشود و آن احتمال وجود (Pa) گونه است.

براي درك بهتر موضوع ميتوان از تصوير زير استفاده كرد:

                                                                                                                                                  dis

براي محاسبه فاصله عمودي گونه مورد نظر تا ترانسكت نيز ميتوان از فرمول بسيار ساده زير استفاده كرد:

PD= r sinθ

اگر تعداد ترانسكتها در نظر گرفته شود پس:

L=∑ j l

و بدين ترتيب اگر منطقه مورد مطالعه را a بناميم، ميتوان مساحت آن را به طريق زير محاسبه كرد:

a= 2WL

براي محاسبه تراكم گونه مورد نظر در منطقه مورد نظر فرمول زير به كار ميآيد:

fo

بنابراين لازم است ميزان احتمال وجود گونه را نيز محاسبه كرد.

ادامه دارد...