رخت دامادي پرندگان
بسياري از ما گمان ميكنيم تنها انسان است كه رخت و لباس نو ميپوشد و ظاهر خود را ميآرايد. با نگاهي دقيقتر به پيرامونمان درمييابيم كه واقعيت جز اين است. همه ما ديدهايم كه با فرا رسيدن فصل بهار گياهان نيز رنگي دگر به خود ميگيرند اما شمار اندكي ممكن است توجه كرده باشند پرندگان نيز گويي لباسي تميز بر تن دارند و گاه تعدادي از آنها در فصول مختلف، ظاهري متفاوت به خود ميگيرند؛ برخي مواقع دامنه اين تغييرها زياد و باور نكردني است.
شهدخور (Purple Sunbird) در ميان پرندگاني از اين دست شاخص و نمونه است. هم در جنوب ايران وجود دارد و هم در بسياري از مناطق كمارتفاع مالزي. براي خوردن شهد، نوك خميدهاش را درون گلهاي رنگارنگ فرو ميبرد. آوازي دلنشين دارد و مرتب در حال جنبش و جوش است. شهدخور نر و ماده شبيه هم هستند؛ رنگ سبز زيتوني دارند و سينهشان زرد مايل به سبز است. اين دو در اكثر روزهاي سال با يك تفاوت از هم قابل تشخيص هستند؛ رد سياهي زير گلو نر هست كه در ماده ديده نميشود. اما زماني كه فصل زادوولد فرا ميرسد گويي شهدخور نر، رخت دامادي به تن ميكند و رنگي متاليك و تيره به خود ميگيرد. اين فصل كه به پايان ميرسد رخت تميز و براق انگار به صندوقچه ميرود.
شهدخور نر
برخي پرندگان ممكن است تغيير چنداني نداشته باشند مثل مرغابيها (Ducks)، غازها (Geese)، فلامينگوها (Flamingo)، كبك (Chukar)، تيهو (See-see Partridge) و بسياري ديگر. بهار كه ميرسد همه آنها پر ريزان دارند و انگار قباي تميز پوشيدهاند اما تفاوت رنگشان چشمگير نيست.
تغيير ظاهر برخي ديگر مثل حواصيل شب(Night Heron) كه كاكلي پس سرش ظاهر ميشود، اندك است ولي همين تغيير كم نشان ميدهد در اين زمان به دنبال جفت خود ميگردد. گاوچرانك (Cattle Egret) هم شبيه پسرعمويش، حواصيل شب، كاكلدار ميشود اما به رنگ زرد و سينهاش هم زرد ميشود. اين دو پرنده را در بسياري مواقع ميتوان كنار آبگيرها و حتي استخرهاي تصفيه فاضلاب در گوشه و كنار مالزي مشاهده كرد.
در هر گوشهاي از مالزي، جايي كه شماري از ما ايرانيان در آن زندگي ميكنيم، ممكن است پرندگاني ببينيم كه برايمان عجيب باشد؛ در شهر ناگهان حواصيل ارغواني(Purple Heron) يا لكلك رنگي (Painted Stork) با اندام بزرگشان در فاصله كمتر از 20 متر درست بالاي سرمان پرواز ميكنند، شهدخور را با جثهاي 10- 11 سانتيمتري خيلي مواقع ميتوان لابهلاي گلهاي كاغذي ببينيم، ماهيخورك (Kingfisher) را با رنگ آبي براق و نوك خنجر مانندش كنار يك آبگير يا چند اگرت كوچك، كه يك سد دست سفيد است، حاشيه چالهاي آب از دور ديده هم ميشوند.
حواصيل ارغواني
شايد همين تغييرات، گوناگوني و رنگارنگي سبب شده توجه به پرندگان از فعاليتي صرفن علمي-تحقيقاتي گذر كند و اقشار مختلف به اين موضوع علاقمند شوند. تماشا و ثبت مشاهدات و بررسي رفتار پرندگان مدتهاست به يكي از شاخههاي طبيعتگردي (Ecotourism) بدل شده و هر روز بر مشتاقان آن نيز افزوده ميشود.
تماشاگران پرندگان (Bird watchers) با يك دوربين دوچشمي، يك دفترچه ثبت مشاهدات و كتاب راهنماي صحرايي پرندگان (Field guide) خود را مشغول ميكنند و از آن چه ميبينند لذت ميبرند. لازم نيست رنج سفر را به خود هموار كنند. گاهي تماشاي پرندگان در باغچهاي كوچك در محل كار يا خانه همان قدر لذت بخش است كه رفتن به مناطق دور دست. حتي لازم نيست دوربين عكاسي گرانقميت داشت يا تلهسكوپهاي سنگين، گرچه با داشتن اين وسايل ميتوان بهتر ديد و خيلي مواقع آنچه ديده ميشود را ثبت كرد و براي هميشه در قاب عكس جاودان كرد.
گاوچرانك
تماشاي پرندگان و لذت بردن از آنها فقط كمي اراده و علاقه لازم دارد. اگر شما هر دو را داريد كافي است پنجره محل كار، دانشگاه يا خانهتان را باز كنيد و اندكي به بيرون چشم بدوزيد. اين نخستين قدم براي ديدن پرندگان رنگارنگ است كه مثل ما گاهي لباسهاي نو ميپوشند.
منتشر شده در شماره 12 مجله مونوريل، چاپ مالزي