حكايت آش نذري و حفاظت محيط زيست
ساز ناكوك نواختن و مرتب «نه» گفتن البته كار آساني است. مشكل آنجا خود را به نمايش ميگذارد كه پيشنهادي نيز ارائه نميشود. اين رويه را سالهاست سازمان محيطزيست پي گرفته است؛ مقابل توسعه ميايستد، مخالفت ميكند و در نهايت پيشنهاد بهتري نيز به طرفداران توسعه نميدهد. اين عده نيز شكايت به مقام بالاتر ميبرند و در نهايت دستور ميرسد كه محيطزيست كوتاه بياد. اين كوتاه آمدن باعث ميشود سازماني كه وظيفه نظارتي دارد، سكوت پيشنه كند و حتي در مقابل تخريبهاي افزونتر نيز واكنشي نشان ندهد. همين مخالفتهاي مكرر باعث شده كه سازمان محيطزيست را طرفداران توسعه سازمان محيط ايست بنامند.
بدين ترتيب، توسعهدوستان طرحي كهنه درانداختند تا سازمان محيطزيست را بيش از اين به انفعال بكشانند و با ادغامي غريب دستش را كوتاه كنند از اندك نظارتي كه گاه و بيگاه داشته است. فاطمه واعظ جوادي ششمين رييس سازمان محيطزيست نيز اين موضوع را بعد از چهار سال تجربه مديريت دريافته و با شهامت در آخرين كنفرانس خبري خود گفته است :«يکي از علل عمده طرح ادغام محيط زيست اين است که خيلي «بله» نميگوييم!»
البته مخالفت كردن با توسعه در كشوري كه قرار است تا 1404 از دروازههاي مدرنيته عبور كند عملي بخردانه نيست، حتي اگر با حسن نيت مديران توام باشد. بايد راهكار ارائه داد و گزينهاي را انتخاب كرد كه كمتر به محيطزيست آسيب ميرساند. اما با جدايي از مردم و كارشناسان و تئوري توهم توطئه نميتوان به اين نقطه دست يافت.
واعظ جوادی دوشادوش همسر
رييس دستگاه محيطزيست دولت نهم در نخستين روزهايي كه به اين مسند تكيه زده بود اعلام كرد كه ويرانهاي تحويل گرفته است، معصومه ابتكار رييس پيشين محيطزيست هماوردطلبي كرد و خواهان مناظره شد، اما واعظ جوادي يك قدم عقب نشست. او در كل چهار سال مديريتش تنها سه كنفرانس خبري داشته، در همايشها و نشستها بلافاصله صحنه را ترك ميكرد تا با خبرنگاران روبه رو نشود، طي دو سال اخير دوبار با يكي از روزنامههاي صبح مصاحبه اختصاصي داشت، در چهار سال مديريتش هفت بار معاونانش را عوض كرد، هر نقدي رابا ادبياتي شگفتانگيز جواب داد و سازمان تحت امرش روزنامهنگاران منتقد را به مراسم مختلف دعوت نميكرد. به جاي پاسخ به سوالهاي مرتبط با محيطزيست آيه و حديث و روايت ميخواند و اصحاب رسانهها را موعظه ميكرد. هنوز مراجعهكنندگان به ساختمان پرديسان و كارشناسان با تجربه سازمان محيطزيست از پختن آشنذري توسط او در شگفت بودند كه غلامحسين الهام، سخنگوي دولت نهم خطاب به خبرنگاران گفت: «زياد به سخنان جوادي حساسيت نشان ندهيد چون او تخصصي در محيط زيست ندارد، رئيس سازمان محيطزيست يک زمينشناس است نه کارشناس محيطزيست و به همين دليل گاهي نظراتش را در قالب زمينشناسي ارائه ميکند که رسانهها هم نبايد اين قدر به آن حساسيت نشان دهند.» اين شيوه برخورد با رسانهها و منتقدان البته منحصر به رياست سازمان نميشد، معاون محيططبيعياش گوي سبقت را از او ربود و هر نقدي را با ادبيات كوچه در وبلاگ شخصياش پاسخ داد. در اين پاسخگوييهاي يك طرفه البته تمامي تقصيرها و كاستيها متوجه دولتهاي قبلي بود بيآن كه مشخص شود او و همكارانش در چهار سال چه دستاوردي داشتهاند تا محيطزيست را نجات دهند.
سومين، و احتمالا آخرين كنفرانس خبري واعظ جوادي در طول چهار سال به مناسبت روز خبرنگار برگزار شد تا شايد در روزهاي آخر مديريتاش دلجويي كرده باشد از افرادي كه ميتوانستند همواره دوشادوشش قرار گيرند و با اطلاعرساني به هنگام از فاجعههاي بيشتر جلوگيري كنند. در چهار سالي كه گذشت برخي از روزنامهنويسان البته توانستند اندكي به رياست محيطزيست و همسرش نزديك شوند و مرتب از او و حسننيتاش نقل كنند. اما آيا ميتوان فاصلهگذاري با مردم و بيخبر نگاه داشتن آنان از فجايع زيستمحيطي و مهمتر انكار وقايع ناخوشايند را حسننيت دانست؟
واعظ جوادي در آخرين نشست خبرياش گفته است اگر سازمان محيطزيست ادغام شود بايد مجلس ترحيم براي آن برگزار كنيم! او هنوز غافل است از آن كه دوستداران محيطزيست سالهاست رخت سياه اين مجلس را به تن كردهاند كه طبيعتستيزان سور عزاي هر سبزي و سبزينهاي را در ايران به سفره نشستهاند.
در آخرين نشست مطبوعاتي ششمين رييس سازمان محيطزيست البته همچنان وزراتخانهها و نهادهاي ديگر عامل اصلي تخريب ها معرفي شدند؛ در سخنان او وزارتخانههاي نفت، كشاورزي و راه هر يك سهمي قابل توجه در تخريب كشور داشتهاند. بخشي از گفتههايش البته اميدبخشند آنجا كه از عدم واگذاري هفت هزار و 500 هكتار اراضي تالاب هورالعظيم سخن گفته است يا آنجا كه اشاره كرده رييس دولت نهم حدود 10 ماه قبل در دستور صريحي به وزارت جهاد کشاورزي خواستار ممنوعيت 10 ساله در برداشت چوب از منابع جنگلي شده است. تعريفهاي واعظ جوادي از اقدامات زيستمحيطي رييس كابينه نهم پاياني ندارد و گويي او يگانه مرد سبزانديش ايران اسلامي است كه به جنگ سياهيها رفته است تا محيطزيست نجات يابد. آن گونه كه دومين زن رييس محيط زيست گفته است: « وزارت راه در جلسه استان گلستان دولت مجددا طرحي را براي چهار بانده کردن جاده پارک ملي گلستان مطرح کرد که رييس جمهوري اعلام کرد ما يک پارک ملي گلستان بيشتر نداريم لذا وزارت راه برود موضوع گزينه شمالي را بررسي کند.»
سوال اين جاست كه اگر اين گونه كه واعظ جوادي ادعا كرده است دولت نهم به فكر محيطزيست بود چرا در اين چهار ساله فجايعي نظير طرح احداث جاده در دماوند و جنگلهاي ابر، تسخير زمين براي ايجاد صنايع انرژيبر، مرگ دسته جمعي دلفينهاي خليجفارس، فاجعه تالاب پريشان، احداث استاديوم حاشيه تالاب انزلي، ورود پسماند و فاضلاب صنعتي به خليجفارس، عبور جاده از باغ گياهشناسي نوشهر، هجوم يك شركت دولتي به جنگلهاي ارسباران، كاهش سهميه بنزين محيطبانان براي حفاظت و گشتزني، عبور خط لوله گاز از پارك ملي خجير، عدم اجرايي شدن طرح تفصيلي مديريت مناطق حفاظت شده، تغيير مرز آبي زاينده رود و دهها مورد مشابه ديگر در رسانهها منتشر شده است. چگونه ميتوان گزاره مورد اشاره واغظ جوادي را پذيرفت وقتي شوراي عالي محيطزيست همچنان تشكيل نميشود و مهمتر آن كه صندوق محيطزيست كه بر اساس قانون برنامه چهارم بايد اجرايي ميشد هنوز به منصه ظهور نرسيده است؟
ششمين رييس سازمان حفاظت محيطزيست حتي در اين نشست نگفته كه برونداد سازمان متبوعش طي چهار سال چه بوده است و چه دستاوردي نصيب جامعه ايران و محيطزيست كشور شده است.
اين نشست در حالي برگزار شد كه هنوز رييس بعدي سازمان محيطزيست در هالهاي از ابهام قرار دارد اما نامي از او در ميان كانديداها براي احراز اين پست ديده نميشود. از فاطمه آجرلو و نسرين سلطانخواه، شايعات به علي اشرفپور، هادي سليمانپور، سردار رويانيان و بالاخره محمدباقر صدوق رسيده است. گشتي در وبلاگهاي سبز نشان ميدهد با اين كه واعظ جوادي چهار سال مديريت محيطزيست را تجربه كرده است اما دوستداران محيطزيست از اعماق وجود آرزو ميكنند كه گزينه آخر، رياست سازمان محيطزيست را به عهده گيرد. اما همه نگرانيها اين است كه صدوق هم نتواند از شتاب ماشين تخريب محيطزيست بكاهد و مقابل مافياي پنهان و پيداي آن قد راست كند. اما آرزوي ديگري نيز در كار است؛ كسي رياست دستگاه محيطزيست كشور را به عهده گيرد كه در محضر مردم و خدا پاسخگو باشد و خود را امانتدار ميراث مشترك همه نسلها بداند.
بعد التحرير: اين مطلب را مرداد ماه نوشتهام و براي طبيعت سبز فرستادم. آن زمان هنوز معلوم نبود رييس بعدي محيطزيست كيست تا اين كه سرانجام محمد جواد محمديزاده با كارنامه نه چندان درخشان در اين حوزه رييس جديد سازمان محيط زيست شد.