درباره گور ايراني اگر دوست داريد مطالبي بخوانيد و بدانيد اوضاع در دو زيستگاه باقي‌مانده آن چگونه است،‌ بخوانيد آينده مبهم گور ايراني را.

گور ايراني زماني پراكندگي وسيعي داشت؛ از منطقه مرزي سرخس تا بيابان‌هاي شرقي فارس، از جنوب ورامين و دشت‌هاي مجاور كلاه‌قاضي در اصفهان تا سيرجان و بافت در كرمان. اما اكنون در دو نقطه مي‌توان گورهايي را مشاهده كرد كه آزادانه و در طبيعت زندگي مي‌كنند: منطقه حفاظت شده بهرام گور در فارس و مجموعه حفاظت شده توران در سمنان با جمعيتي كم شمار كه امروزه حدود 400 راس برآورد مي‌شود.

گام‌هاي اوليه براي افزايش شمار اين جانور در حال برداشته شدن است، گام‌هايي كه بيش از اميدواري، نگراني را ميان كارشناسان راستين حيات‌وحش رواج داده است. بر اساس مباني اوليه علم اكولوژيك، هر گونه‌اي مناسب منطقه‌اي است كه به طور طبيعي در آن زيست مي‌كند و انتقال آن به عرصه‌اي ديگر با شرايط متفاوت موطن اصلي،‌ عملي نابه‌جا و نابخرادانه است. شنيده مي‌شود براي افزايش جمعيت گورها قرار است اين جانوران كويري به مناطقي كوهستاني در همدان و كرمانشاه منتقل شوند. اما اين تمام ماجرا نيست، عده‌اي به انگيزه افزايش تعداد گورها با جديت به دنبال پرورش و ازدياد اين جانوران منحصر به فرد در اسارت هستند. به عقيده اين گروه –خارج و داخل سازمان محيط‌زيست- لازم است دور مناطقي كه هنوز گور ايراني در آنها حضور دارد حصاركشي شود و در مناطقي ديگر كه زماني گور در آنها وجود داشته با هزينه بسيار سنگين حصار كشي تعدادي از اين جانوران در اسارت نگه‌داري شود. بر اساس اين عقيده قرار است پارك ملي‌توران در سمنان، بهرام گور در فارس پارك ملي خبر در كرمان، منطقه حفاظت شده و پارك ملي كوير در سمنان و نقاطي در همدان و كرمانشاه حصاركشي شود كه در دو منطقه نخست گورهاي موجود افزايش نسل داشته باشند و در ساير مناطق نيز تعدادي از اين جانوران منتقل شوند.

افزايش تعداد گور ايراني،‌ هدف و تفكري ستودني است اما هدف به هيچ رو، وسيله را توجيه نمي‌كند. تمامي كارشناسان راستين حيات‌وحش عقيده دارند براي بهبود شرايط زيستي و افزايش شمار جانوران بايد شرايطي فراهم شود كه جمعيت آنها به طور طبيعي افزايش يابد كه هم هزينه كمتري دارد و هم مي‌توان به آينده آن اميدوار بود. در غير اين صورت با آميزش‌هاي درون گروهي و پديدار شدن اختلال‌هاي ژنتيكي باقي مانده جمعيت گور ايراني نيز از دست خواهد رفت.

سيوا سندرسون عضو هيات‌ علمي دانشگاه پرينستون و كارشناس بنياد حيات‌وحش دنور وقتي در برابر اين پرسش قرار گرفت كه آيا انتقال گور ايراني در زيستگاهي متفاوت و پرورش آن در اسارت عملي منطقي است، گفت:«به عقيده من، انتقال گور خر در اسارت براي پرورش و افزايش تعداد آنها نمي‌تواند يك استراتژي بلند مدت و موفقي باشد.»

اين زيست‌شناس كه در كينا مشغول مطالعه گورخر گروي است افزود:«بايد ديد مهمترين تهديد گورها در ايران چيست شكار يا از دست رفتن زيستگاه؟ و بر اساس پاسخ به اين پرسش بهترين راه حفاظت از آن را انتخاب كرد. گور ايراني در مناطق خشكي زيست مي‌كنند و به طور عمده دور از جوامع انساني هستند به طوري كه كمترين جمعيت انسان و جانوران شكارگر در آنها يافت مي‌شوند. اگر حفاظت از زيستگاه اعمال شود پس از اندك مدتي مي‌توان شاهد افزايش قابل توجه جمعيت آنها بود. در عين حال لازم است مردم محلي در ارتباط با اهميت و جايگاه اين گونه آموزش ببينند. همچنين قوانين سختگيرانه‌اي وضع و اجرا گذاشته شود تا شكار و تهديدهاي انساني اين زيرگونه در معرض انقراض محدود شود.»

اين كارشناس به نكته ديگري نيز اشاره كرد:«معرفي دوباره اين جانور در مناطقي كه امروزه از فاقد گور است، عملي است كه مي‌تواند به افزايش جمعيت آن منجر شود و در اين ارتباط بررسي نمونه‌هاي مشابه نظير اسب پرژواسكي در مغولستان مي‌تواند سودمند باشد.»

با اين حال هنوز معلوم نيست چرا چنين تصميم‌هايي در ايران گرفته مي‌شود. برخي به بهانه جلب توريسم درصدد توجيه چنين طرح‌هايي هستند اما اين افراد شايد به نكته‌اي بسيار مهم توجه نمي‌كنند. طبيعتگردان علاقه دارند جانوران را در حالتي طبيعي مشاهده كنند