نقش ايران در كاهش گازهاي گلخانه‌اي چيست؟ اين سوال نخستين بار زماني مطرح شد كه ايران تصميم داشت به پروتكل كيوتو ملحق شود. در آن زمان ناظران و مديران يك صدا گفتند «هيچ!». دليل آن هم كاملا روشن بود؛ فقط كشورهاي صنعتي و امضاكننده پروتكل كيوتو ملزم مي‌شدند خلال سال‌هاي 2008 تا 2012 ميزان انتشار گازهاي گلخانه‌اي خود را به نسبت سال 1990 دست‌كم پنج درصد كاهش دهند. به علاوه اين كشورها متعهد مي‌شدند كه مللِ كمتر توسعه يافته را در كاهش انتشار گازهاي گلخانه‌اي ياري كنند. اين افق چندان دشوار مي‌نمود كه حتي آمريكا به عنوان يكي از مهمترين كشورهاي توليد كننده گازهاي گلخانه‌اي تا كنون حاضر نشده پيمان كيوتو را امضا كند. روسيه با توليد 17 درصد گازهاي گلخانه‌اي جهان عاقبت چهار سال پيش به آن پيمان پيوست و سبب شد اعضاي كيوتو به حد نصاب برسد و لازم‌الاجرا شود. گرچه پروتكل كيوتو محدوديتي براي كشورهاي در حال توسعه به همراه نداشت اما در ايران بسيار دير و تقريبا همزمان با روسيه، قانون الحاق به آن معاهده بين‌المللي از سوي مجلس شوراي اسلامي به تصويب رسيد.

 از زمان تشكيل اجلاس كيوتو در 11 دسامبر 1997 كارشناسان فرياد برآوردند كه مي‌توان از فرصت به وجود آمده استفاده كرد، هم دانش و فن را به سرزمين پرگهر انتقال داد و هم نيروي انساني وطني را متبحر و كاردان كرد. اما اين فريادها به جايي نرسيد و علي‌رغم تلاش‌هاي پراكنده و ‌تا حدي بي‌ثمر، اقدامي بنيادين صورت نگرفت. نشانه اين بي‌توجهي‌ها اينك و پس از 12 سال از آن پروتكل بيش از پيش نمايان شده است. اجلاس كپنهاگ با هدف تعيين جايگزيني براي پروتكل كيوتو هفته گذشته كار خود را آغاز كرد اما اخبار مربوط به ايران در اين ارتباط موجب سرافرازي هموطنان غيور و هميشه در صحنه نيست. آمار توليد گازهاي گلخانه‌اي نشان مي‌دهد ايران به سرعت در زمينه به جلو مي‌تازد. به عنوان مثال توليد گاز دي‌اكسيد كربن از 175 ميليون تن در سال 1990 به 466 تن در سال 2007 رسيده است. بر اساس آمار سازمان بين‌المللي انرژي نشان  ایران بعد از چین بیشترین میزان افزایش تولید دی اکسید کربن را داشته است، رتبه پنجم را در ميان كشورهاي در حال توسعه داراست و دهمين كشور جهان در اين زمينه شناخته مي‌شود. همين آمار آمريكا را آلوده‌كننده‌ترين كشور جهان معرفي كرده است با اين حال در آستانه اجلاس كپنهاگ ايالات متحده اعلام كرد علي‌رغم امضا نكردن پروتكل كيوتو به دليل عدم موافقت سنا، واشنگتن حاضر است به طور داوطلبانه توليد گازهاي گرماساز خود را تا سال 2020 به نسبت سال 2005 به ميزان 17درصد كاهش دهد. بعيد به نظر مي‌رسد مسولان ينگه دنيا بدون مطالعه همه‌جانبه كه توسط كارشناسان و برنامه‌ريزي صاحب‌نظران انجام شده في‌المجلس چنين ادعايي كرده باشند. آنان 12 سال از كيوتو تا كپنهاگ ساز مخالف زدند اما با انتشار چنين خبري نشان دادند كه در اين مدت بي كار هم نبوده‌اند.

آن سوي ديگر جهان، در سرزمين آريايي-اسلامي ما چهار سال از الحاق قانوني كشور به پروتكل كيوتو مي‌گذرد اما از برنامه‌اي مدون، مشخص و البته عملي، خبري به دست علاقمندان نرسيده‌است. دولت نهم آيين‌نامه كاهش گازهاي گلخانه‌اي را سال گذشته تنظيم و سال جاري به تصويب رساند، اما كارشناسان و ناظران جز اثرگذاري بر كاغذ نتيجه ديگري در اختيارشان قرار نگرفت. نشانه چنين رويه‌اي را مي‌توان در اجلاس كپنهاگ ديد؛ پيش از شروع اجلاس اخبار در حد حضور رييس كابينه دهم و شهردار تهران در آن اجلاس بود و در خلال آن نيز اثري از ايران و ايراني تاكنون ديده و شنيده نشده است. ناظران اين بار پرسيدند سهم ايران در اين اجلاس چه بوده است و عده‌اي البته گفتند «تقريبا هيچ!». نه از برنامه‌اي مدون خبري است و نه علاقمندان ايراني توانسته‌اند خوش‌بين باشند كه موضوع محيط‌زيست در اين سرزمين مهم تلقي شود. كاستي‌ها و بي‌برنامگي‌هاي ايران را حتي رييس مركز آب و هوايي ايران در مصاحبه مطبوعاتي خود پيش از عزيمت به پايتخت دانمارك بيان كرد، اما راه‌حلي براي جبران اين وضعيت منتشر نشد. 

اخبار مختلف نشان مي‌دهد كه شماري از ساير ملل نيز به آينده اجلاس كپنهاگ خوش‌بين‌ نيستند. حضور مقامات بلند‌پايه جهان كه در بسياري مواقع طبيعت‌ستيز هم بوده‌اند بر اين بدبيني دامن زده و عده‌اي گمان مي‌كنند موضوع را از نگرش زيست‌محيطي به سياسي‌كاري هميشگي كشانده است. نمونه آن حضور باراك اوباما، رييس‌جمهوري آمريكاست؛ كشورش 12 سال با پيوستن به پروتكل كيوتو مخالفت كرده است. با اين حال مقاماتي در سازمان ملل هنوز اميدوارند در كپنهاگ ميثاقي همه‌جانبه به امضا برسد و روند گرم شدن زمين كاهش يابد.

اجلاس كپنهاگ به هر نتيجه‌اي برسد يا نرسد،‌ براي ايران يك موقعيت پديد مي‌آورد. گرچه برنامه مشخص و مدون مي‌توانست دريافت تسهيلات، امكانات و حتي اعتبارات را  براي ايران تسهيل كند اما بدون ارائه برنامه‌اي مدون نيز مي‌توان به دريافت كمك‌هاي بين‌المللي اميدوار بود مشروط بر آن كه سخنرانان وطني، از فرصت پيش‌آمده در راستاي معرفي بيشتر ايران و نقش آن در كاهش گازهاي گرما‌ساز سخن بگويند. به علاوه چنين رويكردي اين امكان را فراهم مي‌كند كه ايران را در زمينه‌هاي ديگري جز انرژي اتمي، مناسبات بين‌المللي و اتفاقات داخلي در معرض نمايش بگذارد و زواياي ناشناخته ديگري را در معرض ديد عموم قرار دهد.

منشر شده در روزنامه اعتماد